Izabela Grzankowska, Monika Deja, Małgorzata Wójtowicz-Szefler Rola samooceny w wyjaśnianiu występowania objawów lękowo-depresyjnych u młodzieży w wieku 11–15 lat

Abstrakt

Wprowadzenie
Samoocena, jako forma poznawczej reprezentacji Ja, stanowi istotny czynnik ryzyka lub ochronny w kontekście zdrowia psychicznego młodzieży. Jej poziom i jakość mogą odzwierciedlać ogólną kondycję emocjonalną i psychiczną młodego człowieka. Celem badania było określenie zależności między wymiarami samooceny a objawami lęku  i depresji u adolescentów. Przeanalizowano również różnice w samoocenie ze względu na wiek i płeć, by określić jej rolę predykcyjną dla występowania zaburzeń emocjonalnych.

Metoda
Badaniem objęto 836 uczniów w wieku 11–15 lat (M = 13,14; SD = 1,09), pochodzących z różnych regionów Polski. Zastosowano Zrewidowaną Skalę Lęku i Depresji dla Dzieci (RCADS) oraz Kwestionariusz Nastawień Intrapersonalnych, Interpersonalnych i wobec Świata (KNIIS), który mierzy różne wymiary samooceny. Analizy statystyczne obejmowały test t Studenta, analizę ANOVA Kruskala-Wallisa, korelacje Pearsona oraz regresję wieloraką.

Wyniki
 Wszystkie analizowane wymiary samooceny korelowały negatywnie z nasileniem objawów lękowych i depresyjnych. Analiza regresji wykazała, że samoocena fizyczna, poznawczo-intelektualna oraz charakterologiczna istotnie statystycznie przewidywały ogólny poziom objawów lęku i depresji (R² = 0,152; p < 0,001). Najwyżej oceniany był przez młodzież wymiar fizyczny, natomiast społeczno-moralny i charakterologiczny wskazano jako najsłabsze. Płeć istotnie różnicowała samoocenę młodzieży na wymiarach fizycznym, społeczno-moralnym i charakterologicznym, natomiast nie różnicowała na wymiarze poznawczo-intelektualnym. Wiek badanych nie różnicował istotnie ich samooceny.

Konkluzje
Samoocena pełni ważną rolę w wyjaśnianiu nasilenia objawów lękowych i depresyjnych u młodzieży. Wyniki wskazują na konieczność monitorowania samooceny jako elementu profilaktyki problemów emocjonalnych we wczesnej adolescencji. Ponadto, analiza jej wymiarów dostarcza bardziej precyzyjnych danych diagnostycznych w diagnozie psychologicznej niż ocena globalna.