Karolina Szatkowska, Klaudia Mamełka Blaski i cienie pomagania, czyli wtórna traumatyzacja i wtórny wzrost potraumatyczny wśród przedstawicieli różnych grup zawodowych – przegląd narzędzi

Abstrakt

Wprowadzenie: W ostatnich latach coraz wyraźniej zauważalny jest wzrost zainteresowania zawodami pomocowymi, które wymagają stałego kontaktu z osobami doświadczającymi cierpienia, strat oraz wydarzeń traumatycznych. Praca w takich warunkach wiąże się z pośrednią ekspozycją na traumę, co może prowadzić do rozwoju objawów wtórnego stresu pourazowego, obejmujących przeżywanie emocji i reakcji podobnych do tych obserwowanych u osób bezpośrednio straumatyzowanych. Jednocześnie towarzyszenie osobom w trudnych sytuacjach życiowych może stać się źródłem satysfakcji i sprzyjać osobistemu rozwojowi, określanemu mianem wtórnego wzrostu potraumatycznego.

Materiał i metody: Artykuł stanowi przegląd literatury dotyczącej zjawisk STS i SPG w kontekście zawodów pomocowych, ze szczególnym uwzględnieniem narzędzi diagnostycznych stosowanych do ich pomiaru. Analizie poddano zarówno skale zagraniczne (np. STSS, ProQOL, PTGI, VRS), jak i polskie adaptacje i autorskie narzędzia (np. IPR, IWST, IWWP, CPOTS). Omówiono ich trafność, rzetelność, ograniczenia, a także znaczenie adaptacji kulturowej. Podkreślono również potrzebę odróżnienia wtórnej traumatyzacji od zjawisk pokrewnych, takich jak wypalenie zawodowe czy zmęczenie współczuciem.

Wnioski: Dostępne narzędzia diagnostyczne umożliwiają ocenę nasilenia obu zjawisk, choć różnią się zakresem i trafnością pomiaru. Uporządkowanie i porównanie tych metod pozwala na lepsze monitorowanie obciążeń psychicznych, a także sprzyja opracowywaniu działań profilaktycznych i wspierających osoby pracujące w zawodach pomocowych. Konieczne są dalsze badania nad czynnikami ryzyka i zasobami sprzyjającymi wzrostowi, aby skuteczniej wspierać rozwój zawodowy i osobisty osób narażonych na kontakt z traumą.